خبرگزاری حوزه | حمید ابراهیمی، بازیگر سینما و تلویزیون در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه سینما و تلویزیون نقش مهمی در حفظ و انتقال ارزش‌های دفاع مقدس به نسل‌های جدید دارند، اظهار کرد: دفاع مقدس بخشی مهم از تاریخ معاصر کشور است و پرداختن به آن نباید به مقاطع خاص یا مناسبت‌های تقویمی محدود شود. این موضوع ظرفیت‌های فراوانی برای تولید آثار سینمایی و تلویزیونی دارد و اگر به‌درستی مورد توجه قرار گیرد، می‌تواند علاوه بر بازنمایی بخشی از واقعیت‌های تاریخی، زمینه شناخت عمیق‌تر نسل امروز از فداکاری‌ها، باورها و تصمیم‌هایی را فراهم کند که در دوران جنگ تحمیلی شکل گرفتند.
وی با تأکید بر ضرورت توجه جدی‌تر به تولیدات مرتبط با دفاع مقدس افزود: برای زنده نگه داشتن یاد آن دوران، صرفاً نمی‌توان به بیان مستقیم مفاهیم و ارزش‌ها بسنده کرد. سینما و تلویزیون زبان خاص خود را دارند و باید از ظرفیت‌های هنری این دو رسانه برای انتقال مفاهیم استفاده کرد. مخاطب زمانی با یک اثر ارتباط برقرار می‌کند که بتواند شخصیت‌ها را باور کند، شرایط آن‌ها را بفهمد و با تصمیم‌ها و دشواری‌هایی که پشت سر گذاشته‌اند، همراه شود. بنابراین، پرداختن به دفاع مقدس نیازمند شناخت دقیق موضوع، توجه به کیفیت فیلمنامه و استفاده از شیوه‌های درست روایت است.
این بازیگر با اشاره به ضرورت حفظ پیوند نسل جدید با تاریخ دفاع مقدس بیان کرد: نسل امروز تجربه مستقیمی از جنگ ندارد و طبیعی است که شناخت آن‌ها از این دوره تاریخی بیشتر از طریق روایت‌های دیگران، کتاب‌ها، تصاویر و آثار نمایشی شکل بگیرد. در چنین شرایطی، سینما و تلویزیون مسئولیت مهمی بر عهده دارند؛ زیرا یک فیلم یا سریال می‌تواند مفاهیم تاریخی را از قالب اطلاعات پراکنده خارج کند و آن‌ها را در قالب یک تجربه انسانی پیش روی مخاطب قرار دهد.
ابراهیمی ادامه داد: اگر بخواهیم نسل جوان با واقعیت‌های دفاع مقدس ارتباط برقرار کند، باید بتوانیم داستان‌هایی را روایت کنیم که برای او قابل درک و ملموس باشند. نمی‌توان انتظار داشت مخاطب تنها با شنیدن مجموعه‌ای از شعارها یا دیدن صحنه‌هایی تکراری، به شناخت عمیقی از آن دوران برسد. باید شرایط زندگی رزمندگان، دغدغه‌های آن‌ها، روابط خانوادگی، نگرانی‌ها، امیدها و تصمیم‌های دشواری که در موقعیت‌های حساس می‌گرفتند، به تصویر کشیده شود. این جزئیات انسانی است که می‌تواند فاصله زمانی میان نسل امروز و نسلی را که جنگ را تجربه کرده است، کاهش دهد.
وی با تأکید بر اینکه اهمیت موضوع دفاع مقدس باید با کیفیت تولیدات همراه باشد، گفت: گاهی تصور می‌شود چون موضوع یک اثر از نظر تاریخی و ارزشی اهمیت دارد، می‌توان از برخی ضعف‌های آن در زمینه فیلمنامه، بازیگری یا کارگردانی چشم‌پوشی کرد؛ در حالی که چنین رویکردی کمکی به ماندگاری این آثار نمی‌کند. اتفاقاً موضوعات مهم تاریخی به دقت و ظرافت بیشتری نیاز دارند؛ زیرا قرار است تصویری از بخشی از گذشته کشور ارائه دهند و در شکل‌گیری شناخت مخاطب از آن دوران تأثیر بگذارند.
این بازیگر سینما و تلویزیون افزود: باید میان اهمیت یک موضوع و کیفیت هنری اثری که درباره آن ساخته می‌شود، تفاوت قائل شد. دفاع مقدس موضوعی ارزشمند و برخوردار از ظرفیت‌های فراوان است، اما این ظرفیت زمانی به نتیجه می‌رسد که فیلمساز بتواند از دل آن یک داستان جذاب و باورپذیر بیرون بیاورد. اگر قصه کشش لازم را نداشته باشد یا شخصیت‌ها به‌درستی شکل نگرفته باشند، پیام مورد نظر نیز به‌خوبی منتقل نمی‌شود. بنابراین، حمایت از آثار دفاع مقدسی باید در کنار توجه به استانداردهای حرفه‌ای تولید قرار گیرد.
ابراهیمی در ادامه گفت‌وگو، درباره نسبت نسل امروز با آثار دفاع مقدس و دلایل کاهش استقبال از برخی تولیدات این حوزه اظهار کرد: بسیاری از رزمندگان پس از پایان جنگ همچنان به آرمان‌ها و باورهای خود پایبند مانده‌اند، اما رفتارهای متفاوت برخی افراد باعث شده است که بخشی از جامعه، تصویری یکسان از تمام کسانی داشته باشد که در آن دوران حضور داشتند. نباید رفتار یک گروه محدود را به همه تعمیم داد؛ زیرا زندگی و عملکرد بسیاری از رزمندگان، آزادگان و جانبازان همچنان با همان ارزش‌ها و باورهای گذشته پیوند دارد.
وی افزود: یکی از وظایف سینما و تلویزیون این است که بتوانند تصویری دقیق‌تر و منصفانه‌تر از انسان‌هایی ارائه دهند که در دوران دفاع مقدس حضور داشتند. این افراد را نباید تنها در قالب شخصیت‌هایی یکسان و بدون تفاوت‌های فردی نشان داد. هر کدام از آن‌ها زندگی، تجربه، نگرانی و مسیر خاص خود را داشته‌اند و شناخت این تفاوت‌ها به مخاطب کمک می‌کند با واقعیت‌های انسانی آن دوران ارتباط بیشتری برقرار کند.
این بازیگر با اشاره به نقش قصه‌گویی در ایجاد ارتباط با مخاطب توضیح داد: اگر فیلمساز بتواند با یک متن خوب و قصه‌ای جذاب به سراغ این موضوعات برود، همچنان می‌تواند مخاطب را با خود همراه کند. یکی از مشکلات برخی آثار دفاع مقدسی، گرفتار شدن در کلیشه‌هایی است که شخصیت‌ها را از پیچیدگی‌های انسانی دور می‌کند. وقتی دشمن در یک داستان همواره نادان و ضعیف نشان داده می‌شود و شخصیت‌های ایرانی نیز بدون تردید و دشواری به پیروزی می‌رسند، بخشی از واقعیت تاریخی و ارزش مقاومت از میان می‌رود.
ابراهیمی ادامه داد: مخاطب باید بتواند دشواری موقعیت‌ها و بزرگی تصمیم‌های شخصیت‌ها را درک کند. وقتی خطر جدی باشد، شرایط پیچیده باشد و شخصیت‌ها برای رسیدن به هدف خود با موانع واقعی روبه‌رو شوند، تصمیم‌ها و فداکاری‌های آن‌ها نیز معنای بیشتری پیدا می‌کند. اگر همه چیز از ابتدا آسان و قابل پیش‌بینی نشان داده شود، دیگر فرصتی برای درک اهمیت مقاومت و ایستادگی باقی نمی‌ماند. رسیدن به این سطح از روایت نیز تنها با پرداخت دقیق داستان، تحقیق کافی و توجه به جزئیات انسانی امکان‌پذیر است.
وی با تأکید بر اینکه آثار دفاع مقدس نباید به بازنمایی صرف صحنه‌های نبرد محدود شوند، گفت: جنگ تنها در میدان نبرد اتفاق نمی‌افتد. خانواده‌هایی که چشم‌انتظار بازگشت عزیزان خود بودند، افرادی که در پشت جبهه مسئولیت بر عهده داشتند، امدادگران، نیروهای پشتیبانی و کسانی که با پیامدهای جنگ مواجه شدند نیز بخشی از واقعیت آن دوران هستند. پرداختن به این بخش‌ها می‌تواند گستره موضوعی آثار دفاع مقدسی را افزایش دهد و امکان روایت داستان‌هایی متنوع‌تر را فراهم کند.
ابراهیمی درباره ظرفیت خاطرات جنگ برای تولید آثار نمایشی افزود: داستان‌های بسیاری از آن دوران هنوز ناشناخته‌اند و می‌توانند زمینه شکل‌گیری فیلم‌ها و سریال‌های متعددی را فراهم کنند. گاهی یک خاطره کوتاه درباره فردی که در موقعیتی حساس مسئولیتی غیرمنتظره بر عهده گرفته است، ظرفیت آن را دارد که به داستانی کامل تبدیل شود. با این حال، برای رسیدن به چنین نتیجه‌ای، شناخت دقیق موضوع و برخورداری از توانایی درام‌نویسی ضروری است.
وی تصریح کرد: قصه‌های دفاع مقدس نباید صرفاً به دلیل اهمیت تاریخی موضوع، از نظر ساختار روایی و پرداخت شخصیت‌ها مورد ارزیابی آسان‌گیرانه قرار بگیرند؛ بلکه باید با کیفیتی درخور برای مخاطب امروز روایت شوند. خاطرات و اسناد می‌توانند نقطه شروع مناسبی برای شکل‌گیری یک اثر باشند، اما تبدیل آن‌ها به فیلم یا سریال به پژوهش، انتخاب درست زاویه روایت و شناخت نیازهای دراماتیک داستان احتیاج دارد. نویسنده باید بتواند از میان انبوه اطلاعات، بخش‌هایی را انتخاب کند که در کنار وفاداری به واقعیت، ظرفیت ایجاد یک روایت منسجم و تأثیرگذار را دارند.
این بازیگر با اشاره به مسئولیت عوامل تولید در قبال تاریخ دفاع مقدس بیان کرد: هر اندازه موضوع یک اثر حساس‌تر و مهم‌تر باشد، ضرورت تحقیق و دقت در بازنمایی آن نیز افزایش پیدا می‌کند. استفاده از خاطرات رزمندگان، گفت‌وگو با افرادی که در آن دوران حضور داشته‌اند و بررسی اسناد می‌تواند به شکل‌گیری تصویری دقیق‌تر کمک کند. در عین حال، نباید فراموش کرد که اثر نمایشی برای برقراری ارتباط با مخاطب به ساختار داستانی مناسب نیاز دارد. ترکیب پژوهش تاریخی با توانایی روایتگری است که می‌تواند به تولید آثاری ماندگار منجر شود.
بخش دیگری از گفت‌وگو با ابراهیمی به وضعیت تولید سریال در تلویزیون و تغییرات ایجادشده در شیوه تماشای مخاطبان اختصاص داشت. وی درباره گسترش پلتفرم‌های نمایش آنلاین اظهار کرد: مخاطب امروز انتخاب‌های بیشتری در اختیار دارد و طبیعی است که در چنین شرایطی، کیفیت قصه و نحوه پرداخت آن اهمیت بیشتری پیدا کند. تلویزیون موضوعات خوبی را برای ساخت سریال انتخاب می‌کند، اما انتخاب موضوع مناسب به‌تنهایی کافی نیست و باید در شیوه پرداخت، محدودیت‌های اجرایی و شرایط تولید نیز بازنگری شود.
وی افزود: اگر مجموعه‌ای از محدودیت‌ها امکان پرداخت طبیعی و باورپذیر شخصیت‌ها را از بین ببرد، حتی یک موضوع جذاب نیز ممکن است نتواند ارتباط مورد انتظار را با مخاطب برقرار کند. مخاطب امروز آثار متنوعی می‌بیند و با شیوه‌های مختلف داستان‌گویی آشناست. به همین دلیل، نمی‌توان تنها با تکیه بر اهمیت موضوع یا پیام یک اثر انتظار داشت که او تا پایان با داستان همراه بماند. در تولید آثار دفاع مقدسی نیز باید این واقعیت را در نظر گرفت و برای جذب مخاطب، از ظرفیت‌های حرفه‌ای سینما و تلویزیون استفاده کرد.
ابراهیمی با تأکید بر ضرورت تداوم حمایت از تولیدات دفاع مقدسی خاطرنشان کرد: پرداختن به این حوزه نباید به ساخت چند اثر محدود در مقاطع خاص سال خلاصه شود. دفاع مقدس مجموعه‌ای گسترده از تجربه‌های انسانی و تاریخی را در خود جای داده است و می‌توان از زاویه‌های مختلف به آن پرداخت. برای این کار باید به نویسندگان و فیلمسازان فرصت داد تا با تحقیق و مطالعه، روایت‌های تازه‌ای پیدا کنند و از تکرار الگوهای محدود فاصله بگیرند.
وی در پایان گفت: بها دادن به دفاع مقدس در سینما و تلویزیون، تنها به معنای افزایش تعداد فیلم‌ها و سریال‌های این حوزه نیست؛ بلکه باید برای کیفیت، تنوع موضوعی، پژوهش و قدرت داستان‌گویی نیز اهمیت قائل شد. اگر آثار این حوزه بتوانند شخصیت‌های باورپذیر و قصه‌های جذاب ارائه دهند، امکان ارتباط نسل جدید با تاریخ دفاع مقدس بیشتر می‌شود. هدف باید این باشد که مخاطب از طریق یک اثر نمایشی، با بخشی از واقعیت‌های آن دوران آشنا شود، درباره آن بیندیشد و بتواند ارزش فداکاری‌ها و دشواری‌هایی را که مردم در آن سال‌ها تجربه کردند، بهتر درک کند.
انتهای پیام
نظر شما